Pesten

'Ik Zwijg' Frank Geleyn ISBN : 90-5838-181-1 De Eenhoorn 2003

Op school wordt Willem gepest. Door Roxy en zijn vrienden. Bij Willem thuis hangt er sinds de dood van zijn moeder een gespannen sfeer. Zijn vader hangt dagelijks in de zetel met een lip tot aan de grond. Gesprekken voeren ze niet echt dus lijkt het Willem ook niet zo’n goed idee het te vertellen. Hij wil geen slappeling zijn maar zijn eigen problemen zelf oplossen. Tot het echt uit de hand loopt...
Ik zwijg. Een goed gekozen titel voor een boek waar je als lezer stil van wordt. Het aangrijpende verhaal is wreed en toch niet onrealistisch geschetst. Een boek met een zwaar en herkenbaar thema voor jongeren. Hoewel het verhaal zich afspeelt tussen 13 à 14 jarigen, kunnen door het makkelijk taalgebruik, de lengte van het boek en het lettertype ook jongere kinderen dit boek lezen. Er bestaan veel boeken over dit thema dat nog steeds niet uitgemolken is. Het pesten op school blijft een serieus gegeven wat maakt dat de beleving of inleving van het verhaal goed mogelijk is.
Word je wel eens gepest of pest je zelf graag? Of lees je graag verhalen met een hoog realistisch gehalte? Dan moet je dit boek beslist eens lezen.

"Duivelshanden" Heide Boonen - Uitgeverij Querido, Amsterdam 2001

Euro 11,95
12+
Pesten is iets waar alle kinderen mee te maken hebben. Jij vast ook. Omdat je weleens gepest wordt of, erger nog, omdat je een pester bent. Geen wonder dat veel kinderboeken over pesten gaan. In dit boek slaat hoofdpersoon Manon op een dag zomaar een klasgenootje in elkaar. Toch is Manon eerder slachtoffer dan pester.
De ellende begint als Manon verhuist van de grote stad naar een dorp. Een nieuwe woonplaats betekent een nieuwe school. Manon had in de stad gewoon vrienden en vriendinnen, maar in het dorp gaat het helemaal mis. Haar klasgenoten moeten haar niet. Onder aanvoering van Zwijn en Queen wordt Manon verstoten uit de groep. Haar nieuwe juffrouw doet er niets aan. Het is zelfs de vraag of ze wel merkt wat er aan de hand is.
Ondertussen doen Manons klasgenoten afschuwelijke dingen. Ze zeggen dat haar moeder "iets" heeft met de dokter, kletsen over de rommel bij Manon thuis en (wat het allerergste is) nemen Manon te grazen als grote mensen niet kijken. Manon wordt gepest, gesard, geslagen, geschopt, besproeit met cola en gedwongen om gras te eten.
Het gaat zo ver dat Manon begint te denken dat ze een waardeloos kind is. En dan slaat ze op een dag op tilt. Manon slaat zomaar een klasgenootje in elkaar, dat eigenlijk niks heeft gedaan. Daarna gaat ze naar huis en sluit zich op in haar kamer. Manon is ervan overtuigd dat ze "duivelshanden" heeft.
Praten over wat gebeurd is, kan Manon niet. Daarom heeft ze van haar vader een schrift gekregen, omdat '"schrijven misschien wel oplucht". Haar schrift is dit boek "Duivelshanden". Zo lees je als het ware over Manons schouder mee. De verhalen over het pesten op school worden afgewisseld met stukjes over Manons leven thuis. Dan kom je erachter dat Manons vader eigenlijk heel aardig is, haar moeder helemaal niet met de dokter vrijt en wat een heerlijk huis Manon bewoont. Dankzij het dagboek begrijp je ook hoe Manon aan haar duivelshanden is gekomen.
"Duivelshanden" is een een heel mooi geschreven boek. Onder het lezen krijg je af en toe kippenvel. Niet alleen door de vreselijke dingen die de kinderen elkaar aan doen. Maar ook door het ellendige gevoel wat het slachtoffer daaraan overhoudt.

'Er vallen klappen' Ad Hoofs - Uitgeverij Van Tricht, 2003 ISBN 90 73460 66 2

De eerste dag naar de brugklas. Een spannend moment, zeker als je beste vriend naar het verre Amerika vertrokken is. Als ook nog drie jongens je bedreigen, is dat niet bepaald een aangename start van je nieuwe schoolleven.
Dit overkomt Steven de Boer in 'Er vallen klappen' van Ad Hoofs. Hij woont alleen met zijn moeder en heeft zijn vader nooit gekend. Het trio pestkoppen - onder leiding van Lars - moet steeds Steven hebben. De jongens slaan zijn broodtrommel uit zijn handen, wachten hem op na een boodschap in de supermarkt en bij de eerste dansles beroven ze hem hardhandig van zijn inschrijfgeld. Steven weet niet hoe hij met deze pesterijen om moet gaan. Hij wil zijn moeder niet met zijn problemen lastig vallen. Zij heeft het al moeilijk genoeg, omdat ze geen werk kan vinden. Hij wil het alleen oplossen, maar hoe dan?
Gelukkig is er de sensei, de karateleraar, in wie Steven veel vertrouwen heeft. Na een aantal pesterijen besluit Steven de karateleraar het hele verhaal te vertellen. De karateleraar zegt hem dat hij voor zichzelf moet opkomen, maar de karatelessen niet mag gebruiken voor geweld op straat. Gelukkig gebeuren er ook leuke dingen: Steven leert Saskia kennen en wordt langzamerhand verliefd op haar. Als Lars Sakia bedreigt, grijpt Steven in. Steven gebruikt de wijze lessen van zijn sensei en verslaat het trio glansrijk. Als ze bij de schooldirecteur moeten komen, verraadt Steven Lars niet. In zijn rugzak treft Steven een briefje van Saskia aan. Even denkt hij dat het weer pesterijen zijn, maar Saskia staat echt op hem te wachten. Met Lars voert hij een gesprek. Vrienden worden ze niet, maar hun vijandschap is wel voorbij. Zijn moeder vindt werk en Saskia zoent heerlijk. De hoogste tijd om zijn vriend Bas in Amerika een brief te schrijven.

Rouw en verlies

'Een verhaal voor Rosa' Tekst: Simon Puttock- Illustraties: Alison Bartlett

Luister, 2001 - ISBN 90 74892 55 8 4+
'Een verhaal voor Rosa' is een kleurig prentenboek over het aapje Jacob en zijn vriendin Rosa het nijlpaard. Zij vertelt hem verhalen en hij maakt haar aan het lachen. Maar Rosa is oud en ze vertelt dat ze spoedig zal sterven. Jacob is intens verdrietig; hij wil haar niet verliezen. Rosa zegt hem dat iedereen dood gaat. Bovendien heeft ze een lang en gelukkig leven achter de rug. Het is mooi geweest.
Iets vanzelfsprekends
Doodgaan wordt door Rosa als iets vanzelfsprekends gebracht. Maar uiteraard ervaart Jacob dat niet zo als zijn vriendin sterft. Hij is ontroostbaar; nooit zal hij meer grapjes maken.
De kameleon Lea trekt hem weer terug naar het hier en nu, door hem te laten weten dat het niet erg is om iemand te missen, maar dat je zelf wel door moet gaan. Ze vraagt Jacob of hij haar één van Rosa's verhalen wil vertellen. Door dat te doen, kunnen Jacob en Lea samen mooie herinneringen aan Rosa ophalen. En ze merken dat daarna het verdriet ietsje minder is geworden.
Meer over het leven dan over de dood
Hoewel het onderwerp misschien andere associaties oproept, zijn de illustraties intens van kleur. Het paars, oranje, groen en blauw van het tropische landschap spat de pagina's af.
Daarmee wordt nog eens onderstreept dat dit boek eigenlijk meer over het leven gaat dan over de dood. Het laat zien wat de levenden voelen die iemand verliezen en hoe ze verder kunnen leven, ondanks hun verdriet.

Ik krijg tranen in mijn ogen als ik aan je denk - Als je vader of moeder is doodgegaan - Ineke van Essen

Dertig kinderen vertellen over wat zij meemaakten en hoe hun leven verder ging na de dood van hun vader of moeder. Over verdriet en geluk, over akelige gedachten en fijne herinneringen, over houden van en missen. En over je rot voelen en wat dan helpt. Schitterend geïllustreerd.

Wie ben ik zonder jou ? Jong zijn en verder leven na een verlies - Riet Fiddelaers-Jaspers

Speciaal voor jongeren geschreven die een belangrijk iemand verliezen door de dood. Het gaat in op de gevoelens die je kunt hebben bij het rouwen, zoals verdriet, boosheid, angst, spijt, schuld, verwarring, opluchting en geluk.
Doordat dit boekje geschreven is voor jongeren wordt er veel aandacht besteed aan de gevoelens van een puber.

Zelfdoding

'Jinx' Margaret Wild – Querido

Jen vindt maar liefst twee dode jongens op haar tienerpad. Eerst hangt haar vriendje Charlie zich op en niet lang daarna sterft haar volgende liefje Ben na een ongelukkige val. Die doden leveren haar de bijnaam Jinx op: "een koude hardvochtige ongeluksbrenger, een heks die niemand in haar omgeving duldt" zo legt de kaft van het boek uit.
Jinx neemt wraak op de toevallige "moordenaar" van Ben, een jongen die Ben op zijn ziel trapte door hem "kleintje" te noemen. Die moordenaar wordt vervolgens Jinx" grote liefde. Het lijkt warempel Goede Tijden Slechte Tijden (Irene Verhiel, limburger.nl).

Seksueel misbruik

'Straks doet het geen pijn meer' Dirk Bracke – Davidsfonds/Infodok

De veertienjarige Friedl lijkt op het eerste zicht een gewone tiener, die er met vrienden graag op uit trekt, sportief aangelegd is en geniet van haar eerste echte liefde. Niets is echter minder waar. Achter haar stoere voorkomen schuilt een broze, onzekere puber. Tot haar twaalfde bezocht ze wekelijks haar vader, omdat haar ouders gescheiden zijn. Aanvankelijk overlaadt hij haar met geschenkjes en aandacht, maar langzaamaan wordt het haar duidelijk dat er meer achter zit. Haar vader eist van haar dat ze haar moeder vervangt, en dwingt haar tot gruwelijke praktijken. Friedl kan er met niemand over praten, de wonde is te diep en te pijnlijk. Heel haar leven wordt overschaduwd door haar verleden: van haar vriend Stef, die alleen maar goede bedoelingen met haar heeft, kan ze het niet verdragen dat hij haar aanraakt, omdat het haar telkens weer herinnert aan haar vader. Wanneer ze al haar moed bij elkaar neemt en een brief schrijft naar het Jongeren Adviescentrum, lijkt er schot in de zaak te komen. Maar opgelost is het probleem nog niet, daarvoor heeft Friedl nog een lange lijdensweg te gaan.

'Het boekje dat nee zegt'

Oeyen, D. Brussel: Kind & Gezin, 1996

'Blijf van me af!. Over seksueel misbruik van meisjes'

Delfos, Martine. Bussum: Trude Van Waarden Producties, 1996.
Marijke weet niet hoe zij dat vervelende gedoe van haar stiefvader moet stoppen. De schoolarts gaat haar daarbij helpen.

'Blijf van me af!. Over seksueel misbruik van jongens'

Delfos, Martine. Bussum: Trude Van Waarden Producties, 1996

Het is niet leuk!

Over kinderen die andere kinderen seksueel misbruiken Auteur: Martine F. Delfos met tekeningen van Sjeng Schupp
Uitgever: Uitgeverij Pereboom (voorheen Trude van Waarden Produkties)
Maarten en Jan hebben een hut gebouwd. Marieke wil hem graag zien, maar de hutregels zijn heel vreemd.

'Kaatje Cactusbloem en haar egel'

Botte, Marie-France & Pascal Lemaitre. Antwerpen/Houten: Standaard/Reemst uitgeverij
Kaatje beleeft een aantal avonturen die haar steeds in een situatie brengen waar een volwassene iets vraagt wat kinderen niet leuk vinden (bv. in een zwembad vraagt een man haar mee in zijn kleedhokje).

'Nee, ik wil geen snoepje. Nuttige tips over weerbaarheid'

Deurne: HOVK, 1997

'Een geheim teveel. Met kinderen in gesprek over seksueel misbruik'

Baardse, Renate, e.a. Heverlee: Centrum voor pastorale counseling, 1997

'Knuffel heeft zorgen'

Bley, A. Antwerpen: C. De Vries-Brouwers, 1997
Knuffel is een zachte lieve knuffelhond die bij Marjolein hoort. Met zo'n schat van een baasje heeft Knuffel alle reden om gelukkig te zijn, maar toch is hij erg verdrietig. 's Avonds, als ze gezellig samen in bed liggen, vertelt Marjolein hem over haar vreselijke geheim, en dan huilt ze. Zo hoort Knuffel over die man, de vriend van Marjoleins moeder. Hij wil rare dingen van Marjolein: met haar in bed liggen, haar strelen op vreemde plekjes, soms doet hij haar zelfs pijn. Dat hoort Knuffel allemaal van Marjolein en daar wordt hij vreselijk verdrietig van. Hij zou raad willen geven, maar knuffels kunnen niet praten. Op een dag wordt het hem te erg. Knuffel wordt zo boos dat hij zowaar opeens kan praten. Wat een opluchting! Samen overleggen ze een hele nacht wat ze kunnen doen. De volgende ochtend trekken ze naar Mevrouw Vrolijk, een lieve buurvrouw bij wie Marjolein vaak gaat spelen. Zij kan helpen want zij weet dat er in elke stad mensen zijn die kinderen in nood helpen.

'Ik ben bang voor die meneer'

Dumont, Virginie. Weert: Van Buuren, 1998

'Beertje klein en grote wolf'

Wabbes, Marie. Mechelen: Bakermat, 1998
Dit prentenboek voor peuters en kleuters verhaalt over een klein, lief beertje dat een grote sterke vriend heeft. Ze kunnen geweldig samen spelen: knuffelen, kietelen, rollebollen. Maar soms doet Wolf raar en vraagt hij vreemde dingen van Beertje. Die wordt soms helemaal verpletterd door het grote donkere lijf van Wolf. Beertje beseft dat hij dat aan iemand moet vertellen. Maar dat vraagt veel moed, want Wolf dreigt met opeten of zelfs pootjes uittrekken.
De tekeningen in dit boek zijn eenvoudig maar heel expressief. Het is opmerkelijk hoe kleuren de sfeer weergeven: pittig rood, geel en blauw als Beertje en Wolf gezellig samen spelen, dreigend donkerbruin en paars waar Wolf pijn doet en dreigt, licht grijs bij het verdriet en de twijfels van Beertje, en een zonnig roze van opluchting als Beertje z'n geheim verteld heeft. Jonge kinderen die nog over een beperkte taalschat beschikken, zijn hier zeker gevoelig voor. De taal in dit boek is overigens heel eenvoudig en beknopt. Niet gemakkelijk om zo over een complex en confronterend onderwerp te schrijven. Mooi is ook de keuze voor dieren als personages. Wolf kan iedereen zijn: vader, oom, vriend, ... Beertje is een figuur waarmee vele kinderen zich gemakkelijk kunnen identificeren. Ik vind dit een heel mooi boek. Hoewel ik niet twijfel aan de verdienste en het belang ervan, geeft het mij toch een akelig gevoel dat je met zeer jonge kinderen een zo belastend thema moet aansnijden, terwijl een leesmomentje met peuters en kleuters zo ontspannend en gezellig kan zijn. Ouders en andere opvoeders die dit boek met hun kind(eren) willen lezen zullen dan ook blij zijn met de ondersteuning en richtlijnen die ze vinden in de handleiding van kinderpsychiater Peter Adriaensen. Hij overtuigt ouders ervan om open met jonge kinderen te praten over seksueel misbruik. De vraag hoe je seksueel geweld kan voorkomen, is echter nog niet duidelijk beantwoord. Dit boek opent in elk geval voor jonge slachtoffertjes de deur om hun probleem kenbaar te maken.

'Dat nare gevoel. Seksuele voorlichting over seksueel misbruik'

Delfos, Martine. Bussum: Trude Van Waarden Producties, 1999